Feeds:
Wpisy
Komentarze

Posty oznaczone jako ‘przymiotnik’


POPRAWNIE: Dyskretny to umiejący dochować tajemnicy, delikatny; w ujęciu matematycznym: ‚nieciągły’. Dyskrecjonalny to natomiast synonim czegoś pozostawionego do swobodnego uznania, nie określonego, nie ograniczonego przepisami; może też być synonimem poufnego.


BŁĘDNIE: Stosowanie określeń wymiennie lub na odwrót.


DLACZEGO TAK?: Oba przymiotniki pochodzą od łacińskiego discretio – oddzielenie, rozróżnienie.

Read Full Post »

PUNITYWNY


ZNACZENIE: Inaczej karny.


UŻYCIE: Punitywny to także synonim karalnego lub karzącego; także służacego jako kara.


PRZYKŁAD: Izolacja podejrzanego miała być formą jego terapii. Jak tłumaczył sędzia, nie miała charakteru punitywnego.


ETYMOLOGIA: łac. punire – karać.

Read Full Post »

WERNAKULARNY


ZNACZENIE: W odniesieniu do języka: ojczysty, rodzimy.


UŻYCIE: Język wernakularny przeciwstawia się językowi urzędowemu (np. język kurdyjski a język turecki w Turcji), czy językowi standardowemu (dialekt bawarski a standardowy język niemiecki).


PRZYKŁAD: Mimo że cała społeczność opowiadała się za uczeniem dzieci w języku wernakularnym, ostatecznie na wszystkich szczeblach edukacji wprowadzono lekcje w języku urzędowym.


ETYMOLOGIA: łac. vernaculus – rodzimy, domowy.

Read Full Post »


ZNACZENIE: Wyróżnienie nadawane przez kulinarny przewodnik Michelin restauracjom, które są „dobre i tanie” (dodajmy: tanie, jak na standardy Michelin).


UŻYCIE: Przewodniki Michelin ukazują się od ponad 100 lat. Pierwszy opublikowany został w 1900 roku i miał być pomocny dla kierowców przy remontowaniu ich samochodów, znajdowaniu zakwaterowania i miejsc, w których można dobrze zjeść podczas podróży i zwiedzania. Najbardziej znany i prestiżowy jest przewodnik czerwony. Przyznawane są w nim gwiazdki restauracjom: od jednej do trzech. Najwięcej trzygwiazkowych restauracji jest we Francji. Wyróżnienie Bib Gourmand jest mniej prestiżowe niż gwiazdki, wskazuje jednak warte odwiedzenia restauracje, które serwują dobre jedzenie, a nie zruinują kieszeni.


PRZYKŁAD: Dziś Michelin ogłosił swoją coroczną listę wyróżnionych restauracji. Z polskich, jedną gwiazdkę utrzymało Atelier Amaro, a wyróżnienie Bib Gourmand przyznano warszawskim Butchery&Wine oraz Brasserie Warszawska. Śpieszcie rezerwować!


ETYMOLOGIA: fr. bib - skrót od nazwy maskotki Michellin: Bibendum lub Bibelobis + gourmand – wybredny.

gray-bibendum-mascot

Read Full Post »

MARENGO


ZNACZENIE: Kolor ciemnoszary.


UŻYCIE: Marengo to kolor nieco jaśniejszy od grafitowego. To również gruba wełniana tkanina używana do szycia np. płaszczy. Marengo to także imię słynnego konia, jakiego Napoleon dosiadał m.in. w zwycięskiej bitwie pod Marengo (1800 r.). W jej wyniku Austriacy wycofali się z Włoch. Wyraz jest nieodmienny.


PRZYKŁAD: Na dzisiejszą przejażdżkę ubrała się w tonacji marengo.


ETYMOLOGIA: Od nazwy miasta Marengo we Włoszech.

Read Full Post »

BINARNY


ZNACZENIE: Inaczej podwójny.


UŻYCIE: Binarny to inaczej dwójkowy. W matematyce mówiąc o systemie binarnym chodzi o system oparty na dwóch wartościach: 0 i 1 – komputery odbierają dane oparte wyłącznie na tym systemie. Powszechnie używanyjest on w elektronice cyfrowej. Minimalizacja liczby stanów do dwóch pozwala na proste wprowadzenie systemu do sprzętów, w których odpowiada on zazwyczaj stanom „wyłączony” i „włączony”.


PRZYKŁAD: O systemie binarnym uczyli m.in. Pi i Sigma (dwudziestolatkowie i młodsi nie będą wiedzieli o co chodzi;)).


ETYMOLOGIA: łac. binarius – podwójny.

Read Full Post »

BIELSKO-BIALSKI


ZNACZENIE: Pochodzący z Bielska-Białej.


UŻYCIE: Leżąca na południu Polski Bielsko-Biała sprawia odmianowe trudności w całym kraju. Poprawnie odmienia się ją przez przypadki następująco: Bielsko-Biała, Bielska-Białej, Bielsko-Białą, Bielsku-Białej. Przymiotnik tworzony od nazwy miasta to bielsko-bialski, albo po prostu bielski.


PRZYKŁAD: Skarżysko-Kamienna chce zorganizować z bielsko-bialskim kołem przyrodniczym wspólne warsztaty dla młodzieży.

Read Full Post »

HAPTYCZNY


ZNACZENIE: Inaczej dotykowy.


UŻYCIE: Cechy haptyczne (dotykalne) obiektów odnosić się mogą, oprócz związanych z nimi sił, wibracji bądź ruchów, także do innych ich właściwości materialnych, np. do porowatości. Zastosowanie technologii haptycznej spotykane jest np. w robotyce, w zaawansowanych systemach sterowania maszynami, a także w systemach sterowania konsolami gier komputerowych.


PRZYKŁAD: Odmianą zastosowania rozwiązań haptycznych są wypukłe oznaczenia końca peronów czy chodników, szczególnie przydatne dla osób niewidomych.


ETYMOLOGIA: gr. haptikos – dotyk.

Read Full Post »

BANGLIJSKI


ZNACZENIE: Pochodzący z Bangladeszu.


UŻYCIE: Obywatel Bangladeszu to Banglijczyk, a obywatelka to Banglijka. Przymiotnik to banglijski lub bangladeski.


PRZYKŁAD: Banglijczyk spotkał się z bangkokijczykiem, postanowili przyjechać na wakacje do Polski.


ETYMOLOGIA: Od nazwy kraju, Bangladeszu.

Read Full Post »

CHAMBRÉ


ZNACZENIE: Wym. [szambre], akcent na ‚e’; o czerwonym winie: doprowadzone do temperatury pokojowej.


UŻYCIE: Chambré to określenie temperatury, w jakiej powinno być serwowane czerwone wino. Wbrew pozorom wino nie powinno być serwowane w faktycznej temperaturze pokojowej, czyli w około 23-25 stopniach Celsjusza. Określenia tego zaczęto bowiem używać w XVII wieku, gdy temperatura w komnatach francuskich zamków oscylowała wokół 16-17 stopni.


PRZYKŁAD: Planując imprezę zaczął zgłębiać tematykę odpowiedniego chambré dla win, jakie planował serwować. Dowiedział się m.in. że wina młode powinny być serwowane w temperaturze 13-14 °C, zaś dobrej jakości bordeaux w 17-18 °C.


ETYMOLOGIA: fr. chambre – pokój.

Read Full Post »

APOTROPAICZNY


ZNACZENIE: Mający własności magiczne.


UŻYCIE: Apotropaiczny to według pierwotnych wierzeń przedmiot, np. amulet, broniący przed złymi duchami, klęskami, chorobami, czy ogólniej odpędzający zło. Także apotropeiczny. Z kolei apotropaizm to magia obronna posługująca się zaklęciami, amuletami, hałasem, a dzwonkami, wodą święconą, krzyżem, etc.


PRZYKŁAD: Wierzył, że odziedziczona po babci kurza łapka ma właściwości apotropaiczne. Gdy zapomniał ją ze sobą zabrać, nawet nie wszedł na rozmowę kwalifikacyjną, bo nie wierzył w swój sukces.


ETYMOLOGIA: gr. apotrópaios – odpędzający.

Read Full Post »

PEREMPTORYCZNY


ZNACZENIE: Inaczej stanowczy.


UŻYCIE: Peremptoryczny to synonim nieodwołalnego, ostatecznego. Może odnosić się np. do terminu. Także peremptoryjny.


PRZYKŁAD: Dostał peremptoryczny termin na naprawę szkód, jednak i tym razem zawiódł.


ETYMOLOGIA: łac. peremptorius – znaczenie jak wyżej.

Read Full Post »

PORTEÑO


ZNACZENIE: Wym. [porteńo]; mieszkaniec Buenos Aires.


UŻYCIE: W szerszym znaczeniu porteño oznacza osobę mieszkającą w jakimkolwiek mieście portowym. Przymiotnik ten w języku hiszpańskim może być również używany na określenie wszystkiego związanego z miastami portowymi. Rodzaj żeński: porteña.


PRZYKŁAD: Chciał zjeść prawdziwe argentyńskie steki, po meczu Boca Juniors poszedł więc za tłumem porteños.


ETYMOLOGIA: hiszp. puerto – port.

Read Full Post »

ORTOGONALNY


ZNACZENIE: Inaczej prostopadły.


UŻYCIE: Ortogonalność odnosić się może do odcinków, prostych, płaszczyzn. Z kolei ortonormalność to ortogonalność wraz z dodanym warunkiem unormowania, tzn. wymagania, aby elementy ortogonalne miały długość jednostkową.


PRZYKŁAD: Siatka tego miasta stworzona jest w oparciu o ortogonalność ulic. To sprawia, że trudno się w nim zgubić.


ETYMOLOGIA: gr. orthós – prosty + gonía – kąt.

Read Full Post »

POMPIERSKI


ZNACZENIE: Inaczej banalny.


UŻYCIE: Pompierski to synonim konwencjonalnego, pompatycznego, pretensjonalnego, stereotypowego w ujęciu lub tematyce. Najczęściej odnosi się do stylu, gatunku twórczości, zwłaszcza w malarstwie.


PRZYKŁAD: Po tym gdy zarzucono mu pompierstwo całkiem się załamał i porzucił malarstwo. Dopiero po śmierci uznano, że był twórcą wybitnym.


ETYMOLOGIA: fr. pompier – fabrykant pomp.

Read Full Post »


ZNACZENIE: Osoba wyglądająca jak degenerat.


UŻYCIE: Typ lombrozowski to inaczej człowiek wyglądający jak urodzony zbrodniarz.


PRZYKŁAD: Zainspirowany teorią o istnieniu typu lombrozowskiego Emile Zola napisał powieść o mordercy pod tytułem „Bestia ludzka”.


ETYMOLOGIA: Określenie to pochodzi od doktryn włoskiego lekarza i kryminologa Cesare Lombroso (1836-1909), głoszącego m.in., że około 40 proc. zbrodni popełniają ludzie o określonych zwyrodnieniach fizycznych i umysłowych. Teoria Lombrosa głosiła, że przestępczość jest dziedziczna, a „urodzonego przestępcę” można by rozpoznać po defektach fizycznych. Teorie Lombrosa zostały obalone na początku XX w. i odrzucone przez ich początkowych zwolenników.

Read Full Post »


POPRAWNIE: Ortodoksalny to przymiotnik określający tę fazę snu, w której nie występują marzenia senne (w przeciwieństwie do snu paradoksalnego). Ortodoksyjny to z kolei inne nazwanie ściślej wierności doktrynie, dogmatowi, zwłaszcza w ujęciu religijnym. Zachowanie ortodoksyjne charakteryzuje się rygorystycznym przestrzeganiem jakiegoś kodeksu zasad.


BŁĘDNIE: Stosowanie wyrazów wymiennie lub na odwrót.


DLACZEGO TAK?: Oba wyrazy pochodzą od greckiego orthós – prosty, słuszny, prawdziwy.

Read Full Post »

INHERENTNY


ZNACZENIE: Tkwiący w strukturze czegoś.


UŻYCIE: Inherentny to przymiotnik opisujący cechę, która tkwi w zasadniczym charakterze czegoś, w naturze tej rzeczy. To cecha, zjawisko, które są nieodłączne od danej rzeczy.


PRZYKŁAD: Wiedząc, że zasady te są inherentną częścią struktury korporacji, zrezygnował z walczenia o ich zmianę.


ETYMOLOGIA: łac. inhaerere – przywiązać, przylgnąć.

Read Full Post »

PANCHROMATYCZNY


ZNACZENIE: W fotografii czarno-białej oraz kinematografii rodzaj materiału fotograficznego (zazwyczaj filmu), którego emulsja jest uczulona na wszystkie barwy w zakresie światła widzialnego.


UŻYCIE: Film panchromatyczny charakteryzuje się pewnym obniżeniem czułości w zakresie światła zielonego i nadmierną czułością na kolor niebieski. Jego obróbki należy dokonywać w całkowitych ciemnościach lub przy bardzo słabym oświetleniu barwy oliwkowozielonej. Z kolei w muzyce skala (gama) chromatyczna to taka, która składa się z 12 dźwięków w każdej oktawie.


PRZYKŁAD: Przyzwyczajony do fotografii cyfrowej, kompletnie nie mógł sobie poradzić w ciemni z obróbką panchromatycznego filmu.


ETYMOLOGIA: gr. pan – wszystko + chrōmatos – barwa.

Read Full Post »

GARGANTUICZNY


ZNACZENIE: Inaczej gigantyczny, kolosalny.


UŻYCIE: Przymiotnik gargantuiczny jest określeniem osoby rubasznej, nadnaturalnie wielkiej, niezwykle żarłocznej. Jednocześnie ma pozytywne konotacje, to człowiek dobroduszny, jowialny.


PRZYKŁAD: Słowo dnia wybiera się na wakacje, na których pozwoli sobie na delektowanie się lokalnymi specjałami. Ma nadzieję, że nie wróci w rozmiarach gargantuicznych. Z uwagi na wypoczynek, pojawiające się w następnym tygodniu słowa będą powtórzeniami wyrazów, które już na blogu były publikowane, ale mała powtórka chyba nikomu nie zaszkodzi? Do rychłego!


ETYMOLOGIA: Od imienia XVI-wiecznego bohatera powieści Rabelais’go „Gargantua i Pantagruel”.

Read Full Post »


ZNACZENIE: Wym. [fędesjeklowy]; inaczej dekadencki.


UŻYCIE: Jako fin de siecle określa się tendencje schyłkowe, dekadenckie w życiu społecznym, sztuce, modzie i literaturze końca XIX wieku. Oznacza pesymistyczną wizję końca wieku. Przedstawicieli tego nurtu określa się jako findesieclistów [fędesjeklistów].


PRZYKŁAD: Niektórzy socjologowie dopatrują się we współczesnym społeczeństwie findesieclowych nastrojów.


ETYMOLOGIA: fr. fin de siècle – koniec wieku.

Read Full Post »

MVP


ZNACZENIE: Wym. [emwipi], najlepszy zawodnik danego meczu, ligi.


UŻYCIE: Tytuł MVP przyznawany jest najlepszemu zawodnikowi danego meczu lub danej fazy rozgrywek sportowych. Najbardziej popularne jego stosowanie jest w amerykańskich ligach zawodowych, np. w koszykarskiej NBA, może być jednak też stosowany w rozgrywkach amatorskich, a nawet w innych dziedzinach życia, np. w biznesie.


PRZYKŁAD: W niedawno zakończonej siatkarskiej Lidze Światowej, MVP rozgrywek został wybrany Polak, Bartosz Kurek.


ETYMOLOGIA: Akronim od angielskiego Most Valuable Player – najcenniejszy gracz.

Read Full Post »


ZNACZENIE: Wym. [old skul]; określenie dla wszelkich rzeczy/zjawisk/powiedzeń pochodzących z wcześniejszych czasów.


UŻYCIE: Old school jest synonimem czegoś staromodnego – oldskulowe może być podejście do życia, muzyka, filmy. W zależności od kontekstu, określenie old school może być prześmiewcze, wyrażać szacunek (np. odnośnie czyichś manier, sposobu wyrażania się), a także mieć zabarwienie pejoratywne (będąc synonimem czegoś przestarzałego, przesadnie konserwatywnego). Określenie to najczęściej określa muzykę, strój, sposób spędzania wolnego czasu czy przestrzegane przez kogoś normy zachowań.


PRZYKŁAD: Mimo że lubi nowinki technologiczne, muzyka jakiej słucha jest absolutnie oldskulowa – od Led Zeppelin zaczynając, na Czerwonych Gitarach kończąc.


ETYMOLOGIA: ang. old school – dosłownie ‚stara szkoła’.

Read Full Post »

PROLEPTYCZNY


ZNACZENIE: Inaczej wyprzedzający w czasie, antycypacyjny.


UŻYCIE: Prolepsis z kolei to figura retoryczna, która polega na próbie uniknięcia potencjalnych sprzeciwów słuchaczy poprzez odpowiadanie na pytania, które mogliby zadać. Przy stosowaniu prolepsis nadawca stawia się po stronie słuchacza i próbuje domyślić się jakie wątpliwości mogą powstać. W medycynie prolepsis to oznaki poprzedzające pojawienie się choroby.


PRZYKŁAD: Jego stanowisko było tak niepopularne, że wiedział, że przemowa nie pójdzie mu gładko nawet jeśli zastosuje prolepsis. Uderzył więc w demagogię.


ETYMOLOGIA: gr. prólēpsis – antycypacja.

Read Full Post »

IWORYJCZYK


ZNACZENIE: Mieszkaniec Wybrzeża Kości Słoniowej.


UŻYCIE: Wybrzeże Kości Słoniowej to państwo w Zachodniej Afryce, położone nad Zatoką Gwinejską. Stolicą jest Jamusukro, a dawną był Abidżan. Kraj swoją nazwę wziął od części wybrzeża Zatoki Gwinejskiej (Ocean Atlantycki), skąd francuscy handlarze wywozili w XVII w. kość słoniową.


PRZYKŁAD: Pisał pracę magisterską o emigracji z Afryki do Polski w latach stanu wojennego. Wśród przybyłych wówczas reprezentantów różnych narodów nie napotkał żadnego Iworyjczyka.


ETYMOLOGIA: Côte d’Ivoire to francuska nazwa Wybrzeża Kości Słoniowej. Od niego pochodzi przymiotnik.

Read Full Post »

HIPERBOREJSKI


ZNACZENIE: Inaczej północny.


UŻYCIE: Hiperborejczycy lub hiperboreje to przestarzałe określenie mieszkańców krajów północnych. Według mitologii greckiej byli to ludzie, którzy żyli „ponad wiatrem północnym”, na krawędzi świata w Hiperborei, w miejscu, w którym ciągle świeciło słońce. Cieszyli się tam ciągłym i idealnym szczęściem oraz wieczną młodością.


PRZYKŁAD: Majówka na horyzoncie, hiperborejskie krainy czekają na turystów!


ETYMOLOGIA: gr. bóreios – północny.

Read Full Post »


ZNACZENIE: Znaki graficzne dodawane do liter dla oznaczenia odmiennej ich wymowy.


UŻYCIE: Znaki diakrytyczne mogą być dodawane nad, pod, obok lub wewnątrz litery (ogonek, kreska, daszek, tylda, kropka, kropki) zmieniając jej artykulację i tworząc przez to nową literę. W języku polskim jest dziewięć liter tworzonych za pomocą znaków diakrytycznych (litery diakrytyzowane lub diakrytyczne): ą, ć, ę, ł, ń, ó, ś, ź, ż. Nie ma zgody, czy litera „ł” należy również do nich zaliczyć, czy jest to po prostu litera z polskiego alfabetu.


PRZYKŁAD: Do sprawdzenia w składzie komputerowym czy dany font posiada polskie litery diakrytyzowane używa się niemającego większego sensu zdania: „zażółć gęślą jaźń” – to najkrótsze zdanie, które zawiera wszystkie polskie litery diakrytyczne.


ETYMOLOGIA: gr. diakritikós – rozdzielający, odróżniający.

Read Full Post »

PREKLUZYJNY


ZNACZENIE: Inaczej ostateczny, nieprzekraczalny.


UŻYCIE: Termin prekluzyjny to taki, po którego upływie spełniona czynność jest nieważna. W terminologii prawniczej jest określeniem wyznaczonego czasu przeznaczonego na dokonanie odpowiednich czynności prawnych – terminu, po którego upływie uprawnienie do ich dokonania wygasa, a jej dokonanie jest pozbawione skutków prawnych.


PRZYKŁAD: W przeciwieństwie do przedawnienia, po wygaśnięciu prekluzja uniemożliwia skuteczne dochodzenie uprawnienia przed sądem. Wygaśnięcie uprawnienia z powodu prekluzji podlega uwzględnieniu z urzędu, nie zaś na zarzut strony przeciwnej, jak w przypadku przedawnienia.


ETYMOLOGIA: łac. praeclusio – zamknięcie.

Read Full Post »

RUDYMENTARNY


ZNACZENIE: Inaczej elementarny.


UŻYCIE: Rudymentarny to synonim podstawowego, początkowego; może też oznaczać coś zanikającego lub szczątkowego. Rudymenty to z kolei zaczątki, początki np. wiedzy, w rozumieniu biologicznym z kolei to narządy szczątkowe.


PRZYKŁAD: Nie spełniał nawet rudymentarnych obowiązków, musiał więc pożegnać się ze stanowiskiem.


ETYMOLOGIA: łac. rudimentum – zaczątek, początek.

Read Full Post »


POPRAWNIE: Lankijski to przymiotnik określający rzeczy pochodzące ze Sri Lanki. Laotański z kolei jest związany z Laosem.


BŁĘDNIE: Stosowanie wyrazów wymiennie lub na odwrót.


DLACZEGO TAK?: Waluta na Sri Lance to rupia lankijska, w Laosie z kolei płaci się rupią laotańską. Język laotański należy do grupy języków tajskich i używany jest przez ok. 5 mln Laotańczyków, na Sri Lance z kolei urzędowymi są syngaleski i tamilski.

Read Full Post »

Older Posts »

Follow

Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.

Join 7 151 other followers

%d bloggers like this: