Feeds:
Wpisy
Komentarze

IN SPE


ZNACZENIE: Inaczej spodziewany.


UŻYCIE: Łacińskie in spe stosuje się do określenia wydarzeń, zmian stanu rzeczy, rozwoju sytuacji jakich spodziewamy się w przyszłości; często dotyczą one uzyskania przez kogoś godności (np. pasowanie na rycerza, przyznanie tytułu sir przez brytyjską królową) lub stanowiska (np. awans w pracy, wybranie na funkcję państwową).


PRZYKŁAD: Tydzień temu prezes in spe zaczął wprowadzać zmiany w firmie i dzięki nim teraz siedzimy w biurze do późnej nocy.


ETYMOLOGIA: łac. in spe – w nadziei.

TANOREKSJA


ZNACZENIE: Uzależnienie od opalania.


UŻYCIE: Tanorektyk wciąż chce być opalony, a jednocześnie, bez względu na faktyczny kolor skory, cały czas wydaje mu się, że jest zbyt blady, czyli (w jego mniemaniu) nieatrakcyjny. Tanorektycy, z powodu zbyt częstego opalania na słońcu lub w solarium, są narażeni na negatywne skutki przyjmowania zbyt dużych dawek promieni UVA i UVB: przedwczesne zmarszczki, uszkodzenie wzroku, nowotwory, poparzenia skóry i wiele innych.


PRZYKŁAD: Nawet jeśli jeszcze nie cierpisz na tanoreksję, nie korzystaj z solarium zbyt często – comiesięczna wizyta powinna wystarczyć, by skóra była ładnie opalona, ale też nienarażona na negatywne skutki opalania.


ETYMOLOGIA: ang. tan – opalanie, opalenizna + gr. oreksis – pragnienie, apetyt.

PRZECIĄG


POPRAWNIE: W ciągu (jakiegoś czasu).


BŁĘDNIE: W przeciągu (jakiegoś czasu).


DLACZEGO TAK?: Przeciąg to silny prąd powietrza, w którym można się np. nabawić zapalenia płuc. Dlatego też w przeciągu można robić przemeblowanie mieszkania (ponieważ był upał i ktoś chciał wpuścić trochę powietrza), ale przeprowadzkę robi się w ciągu weekendu (a nie w jego przeciągu).

BIFURKACJA


ZNACZENIE: Inaczej rozdzielenie się, rozszczepienie, rozgałęzienie.


UŻYCIE: Bifurkacja w odniesieniu geograficznym oznacza rozdzielenie się na dwa lub więcej ramion rzeki, pasma górskiego, bądź prądu morskiego. Bifurkacja w znaczeniu matematycznym to zjawisko skokowej zmiany własności modelu matematycznego przy drobnej zmianie jego parametrów. W chemii bifurkacją określa się udział jednego atomu wodoru w dwóch wiązaniach wodorowych.


PRZYKŁAD: Nie mogliśmy dojść do consensusu w sprawie spędzenia biforki, dlatego w grupie nastąpiła bifurkacja – jedni poszli do pubu, inni na domówkę.


ETYMOLOGIA: łac. bi – dwa razy + furca – widły.

SPUNERYZM


ZNACZENIE: Mimowolne przestawienie najczęściej początkowej głoski lub głosek z dwu lub więcej wyrazów, wywołujące z reguły efekt komiczny; pisane także spooneryzm.


UŻYCIE: Umyślne stwarzanie komicznych, często nieprzyzwoitych pomyłek językowych znane jest jako gra półsłówek. Polskie spuneryzmy to np. mój ruch – rój much; w duchu się puszę – w puchu się duszę; angielskie: fighting a liar – lighting a fire, our queer old Dean – our dear old queen (oba przypisywane Williamowi Spoonerowi).


PRZYKŁAD: Domki w Słupsku, pradziadek przy saniach to jedne z mniej nieparlamentarnych spuneryzmów.


ETYMOLOGIA: ang. spoonerism – znaczenie jak wyżej; od nazwiska Wiliama A. Spoonera (1844-1930), angielskiego pastora i wychowawcy z New College w Oksfordzie, głośnego z takich przejęzyczeń.

ADAPTOWAĆ VS ADOPTOWAĆ


POPRAWNIE: Adaptować to inaczej przekształcać, przerabiać, przystosowywać jakąś rzecz (np. pomieszczenie, pojazd) do innego użytku niż było dotychczas przeznaczone. Można więc zaadaptować strych na pracownię, czyli wyrzucić z niego wszystkie stare meble, kufry wypchane ubraniami, wysprzątać, pomalować, podłączyć oświetlenie i odtąd traktować jako dodatkowe pomieszczenie do pracy. Adaptacja w znaczeniu literackim to z kolei przystosowanie dzieła pisanego do wystawienia na scenie lub sfilmowania. Wreszcie adaptacja w rozumieniu biologii to przystosowanie się w wyniku rozwoju ewolucyjnego organizmów do warunków środowiska – adaptacją do rozrzedzonego powietrza mogą pochwalić się mieszkańcy boliwijskiego miasta La Paz – powierzchnia ich płuc jest większa, by ułatwić oddychanie na wysokości 3600 m.n.p.m. Adoptować z kolei to prawnie uznać cudze dziecko za własne; zaopiekować się. Adopcja jak wynika z prawa może dotyczyć jedynie osoby małoletniej, jednak gdy dotyczy ona dzieci, które ukończyły już 13 rok życia, aby móc dokonać adopcji niezbędna jest zgoda mającego być adoptowanym dziecka.


BŁĘDNIE: Stosowanie określeń wymiennie lub na odwrót.


DLACZEGO TAK?: oba słowa pochodzą z łaciny, adaptare znaczy przystosować, a adoptare – wybrać, adoptować.

PASSE PARTOUT


ZNACZENIE: Wymawiane: [paspartu], akcent na „u”; rodzaj oprawy fotografii, grafiki etc. Między oprawionym zdjęciem a ramą pozostawiona jest przestrzeń, którą wypełnia się tekturą dowolnego koloru. W ten sposób obramowanie jest dużo szersze.


UŻYCIE: Passe partout to także określenie na „otwarty” bilet upoważniający do stałego, nieograniczonego wstępu do teatru, kina, na koncerty etc.


PRZYKŁAD: Bardzo lubię fotografie oprawiane w passe partout, szczególnie te małe, które w normalnej ramce „gubiłyby się”. Dodatkowo, kolor tektury może ciekawie współgrać np. z kolorem ściany, na której zdjęcie wisi.


ETYMOLOGIA: fr. passe partout – klucz do otwierania wielu zamków (np. w hotelach); obramowanie.

Follow

Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.

Join 7 152 other followers

%d bloggers like this: